Пешбурди Феҳристи ягонаи шахсони ҳуқуқӣ ва соҳибкорони инфиродӣ
қадамест дар роҳи гардиши электронии иттилоот ва
соддагардонии расмиёт барои андозсупоранда


Қабули Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи бақайдгирии давлатии шахсони ҳуқуқӣ ва соҳибкорони инфиродӣ» яке аз рӯйдоди муҳим ва оғозбахши гардиши электронии иттилоот дар системаи маъмурикунонии андоз ба ҳисоб меравад .

Бо дарназардошти аҳамияти Қонуни мазкур, дар сомонаи расмии Кумитаи андози назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба таври возеҳ нишон дода шудааст, ки қабули чунин қонуни фавқулодда на танҳо маънои содда кардани системаи бақайдгирии андозсупорандагон дар Феҳристи ягонаи давлатии шахсони ҳуқуқӣ ва соҳибкорони инфиродиро дорад, балки Қонуни мазкур қадами ҷиддӣ ба сӯи гардиши электронии иттилоот ва соддакунии назарраси тамоми тартиботи андоз барои андозсупорандагон аст. Дар ин асос, Феҳристи ягонаи давлатии шахсони ҳуқуқӣ ва соҳибкорони инфиродӣ махзани маълумотест, ки дар сомонаи расмӣ ҷой дода шуда, ба тариқи автоматӣ метавон пурра гардонида шавад, илова ва ё ихтисор карда шавад. Сиёсати такмилоти маъмурикунонии андоз низ пурра ба сарфаи вақти анҷом додани расмиёти бюрократии андоз аст, сарфаи вақти ҳам андозсупоранда ва ҳам кормандони мақомоти андоз аст, куллан аз байн бурдани тамси шахсии корманди хадамоти андоз бо андозсупоранда мебошад, ки яке аз омилҳои таъсиррасони ҳолатҳои коррупсия дар системаи андоз мебошад.

Қонуни мазкур муносибатҳоеро, ки ҳангоми бақайдгирии давлатии таъсисёбӣ, азнавташкилдиҳӣ ва барҳамдиҳии шахсони ҳуқуқӣ, бақайдгирии давлатии шахсони воқеӣ ба сифати соҳибкори инфиродӣ, қатъ намудани фаъолияти онҳо, бақайдгирии давлатии таъсис ва қатъ гардидани фаъолияти филиалҳо ва намояндагиҳои шахсони ҳуқуқии хориҷӣ танзим менамояд ва пешбурди Феҳристи ягонаи давлатии шахсони ҳуқуқӣ ва соҳибкорони инфиродиро чун махзани интернетиро таменамояд. Яъне, Феҳристи ягонаи давлатӣ - махзани ягонаи давлатии иттилоотӣ дар бораи шахсони ҳуқуқӣ, филиалҳо ва намояндагиҳои онҳо, соҳибкорони инфиродӣ, филиалҳо ва намояндагиҳои шахсони ҳуқуқии хориҷӣ мебошад.

Талаботи муосир ба заминаи ҳуқуқии бақайдгирии фаъолияти шахсони ҳуқуқӣ ва воқеӣ тағйироти назаррасро тақозо менамояд, ки аз ҳадафҳои рушди устувор ва чораҳои афзалиятнок бар меоянд. Бидуни андешидани чунин тадбирҳо, гузариш ба гардиши электронии иттилоот, аз ҷумла бақайдгирии шахсони ҳуқуқӣ ва шахсони воқеӣ, пешбурди фаъолияти соҳибкорӣ тибқи талаботи муосир хеле душвор мегардад, ва ҳатто имконпазир нест. Муомилоти электронии иттилоот, аз ҷумла бақайдгирии электронӣ, равандест, ки вақти бақайдгирии давлатии соҳибкоронро коҳиш медиҳад ва як қатор расмиёти бюрократиро аз байн мебарад. Ҳамин тавр, агар қабули Қонун дар бораи бақайдгирии давлатӣ 13 расмиётро дар бар гирад, ки ба он тақрибан 50 рӯз вақт сарф мегардид, пас аз қабули қонун ва мувофиқаи стандартҳои маъмурикунонии андоз, дар маҷмӯъ 3 расмиёти оддиро дар бар мегирад, ки қадами хеле назаррас аст, ва фақат аз 5 рӯз ва барои бақайдгирии шахсони ҳуқуқӣ ва барои шахсони воқеӣ танҳо 3 рӯзро талаб мекунад. Тартиби нави бақайдгирии давлатӣ, ки пурра ба гардиши электронӣ асос ёфтааст, на танҳо вақти андозсупорандаро сарфа менамояд, балки вақти корманди хадамоти андозро низ сарфа менамояд, зеро чунин амал бидуни тамоси шахсӣ сурат мегирад.

Ахбори Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, 2009 с., №5, моддаи. 316; 2010 с., №12, қ. 1, моддаи 828; 2012 с., №12, қ. 1 моддаи 1006; 2015 с., №11, моддаи 972; қонуни ҶТ аз 14.05.2016 с., № 1319. Бо қонуни мазкур дар қисмати «қонунҳо»-и сомонаи расмии Кумитаи андози назди ҳукумати ҶТ шинос шудан мумкин аст.

Феҳристи ягонаи давлатии шахсони ҳуқуқӣ ва соҳибкорони инфиродӣ махзани маълумоти бақайдгирии андозсупорандагон мебошад, ки аз ҷониби мақоми ваколатдори идоракунии давлатӣ мунтазам пеш бурда мешавад ва ин мақоми ваколатдор Кумитаи андози назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Аммо, моҳияти масъала бо як тафсил дар ин шакли равшан ва тасдиқшуда тағйир медиҳад. Ин тафсилот дар он аст, ки ин махзани маълумот танҳо дар шакли электронӣ таҳия ва нигоҳ дошта мешавад.

Феҳристи ягонаи давлатии шахсони ҳуқуқӣ ва соҳибкорони инфиродӣ аз инҳо иборат аст: 1) маълумот дар бораи андозсупорандагон; 2) иттилоот дар бораи шахсони ҳуқуқӣ, намояндагони филиалҳо ва ташкилотҳои хориҷӣ ва (3) иттилоот дар бораи соҳибкорони инфиродӣ.

Тибқи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи бақайдгирии давлатии шахсони ҳуқуқӣ ва соҳибкорони инфиродӣ» ба соҳибкор лозим нест, ки барои бақайдгирии андоз ариза пешниҳод кунад. Бақайдгирии андоз тавассути бақайдгирии соҳибкор дар Феҳристи ягонаи давлатии шахсони ҳуқуқӣ ва соҳибкорони инфиродӣ аз тариқи механизми электронӣ ва интернетӣ сурат мегирад.

Феҳрист маълумотро дар бораи ҳамаи шаҳрвандон ва ташкилотҳое, ки дар мақомоти андоз ба қайд гирифта шудаанд, дар бар мегирад. Имкониятҳои техникии Феҳрист хеле фарох аст. Феҳрист метавонад маълумот оид ба молу мулки ғайриманқули шахси мушаххас (ташкилот), маълумот дар бораи иҷозатномаҳои ба ӯ додашуда ва дигар маълумоти гуногунро дар худ нигоҳ дорад. Феҳрист ба таври худкор таҷдид ва илова карда мешавад.

Феҳристро нозироти минтақавии андоз тартиб дода, дар сатҳи Ҷумҳуриявӣ ҷамъбаст карда мешавад. Иттилооти асосӣ ба Феҳрист ҳангоми бақайдгирии аввалияи соҳибкорон ва ташкилотҳо ворид карда мешавад. Омили соддатар кардани бақайдгирии андозсупоранда ва манфиати он дар он аст, ки ҳуҷҷате, ки ворид намудани маълумотро ба Феҳристи ягонаи давлатии шахсони ҳуқуқӣ ва соҳибкорони инфиродӣ тасдиқ менамояд, ҳамзамон чун огоҳинома дар бораи ба қайд гирифта шудани шахси воқеӣ дар мақомоти андози маҳалли истиқомат ҳисобида мешавад.

Соҳибкор метавонад маълумотро дар бораи худ аз Феҳристи ягонаи давлатии шахсони ҳуқуқӣ ва соҳибкорони инфиродӣ пурра, ройгон ва дар вақти муносиб барои ӯ дастрас намояд. Барои гирифтани чунин маълумот, соҳибкор дар ҳама гуна шакл бо зикри ҳатмии насаб, ном, номи падар, рақами мушаххас, мушаххасоти ҳуҷҷати тасдиқкунандаи шахсият (рақам, санаи барориш, номи мақомоте, ки ин ҳуҷҷатро додааст) дархост мекунад.

Моддаи 4-и Қонун ба қайди давлатӣ дар асоси принсипи "равзанаи ягона" бахшида шудааст. Принсипи «равзанаи ягона» ҳангоми бақайдгирии андозсупорандагон маънои онро дорад, ки бақайдгирии давлатӣ аз ҷониби мақомоти ваколатдор (яъне Кумитаи андози назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон ва бахшҳои минтақавии он), аз рӯи принсипи «равзанаи ягона» бидуни экспертизаи ҳуқуқии ҳуҷҷатҳои пешниҳодшуда анҷом дода мешавад. Барои бақайдгирии давлатӣ аризадиҳанда ҳуҷҷатҳоро танҳо ба мақомоти анҷомдиҳандаи бақайдгирии давлатӣ дар маҳалли ҷойгиршавии (суроғаи) роҳбари шахси ҳуқуқӣ, маҳалли истиқомати (фаъолияти) соҳибкори инфиродӣ, маҳалли ҷойгиршавии (суроға) филиал ё намояндагии шахси ҳуқуқии хориҷӣ (маҳалли зисти роҳбари филиал ё намояндагии шахси ҳуқуқии хориҷӣ) пешниҳод менамояд .

Мақсади асосии принсипи «Равзанаи ягона» коҳиш додани расмиёти бюрократӣ ҳангоми бақайдгирӣ ва беҳтар намудани шароит барои рушди соҳибкорӣ мебошад. Пеш аз бақайдгирии давлатӣ бо тартиби навин, соҳибкор ҳуҷҷатҳои зиёди гуногунро пешниҳод

Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи бақайдгирии давлатии шахсони ҳуқуқӣ ва соҳибкорони инфиродӣ», моддаи 4 мекард, ки беш аз як моҳ вақтро дар бар мегирифт ва барои ин маблағи зиёдеро низ сарф мекард.

Қаблан, пас аз бақайдгирии давлатии шахси воқеӣ ба сифати соҳибкори инфиродӣ мақомоти андоз ба мақомоти омор маълумоти дахлдорро интиқол медод. Дар шароити нав, баъд аз ба қайдгирифта шуданаш, ба тариқи автоматӣ дар Реестр ба андозсупоранда рамзи омор супорида мешавад. Яъне, барои соҳибкор ин тартиб, инчунин як қатор расмиёти дигари бюрократӣ коҳиш ёфтааст.